Ponieważ w naszych kaletańskich lasach pojawiły się już żmije, postanowiłam poszukać i udostępnić Państwu konkretne informacje o tych zwierzętach. Są nieodłącznym elementem naszego krajobrazu i po prostu trzeba na siebie uważać w czasie spacerów. Na siebie i na nasze psy, jeśli spacerujemy z nimi.

Dlaczego wychodzą już teraz?

Żmije mogą pojawiać się na powierzchni już w lutym, szczególnie podczas łagodnych zim i w okresach przejściowego ocieplenia. Są to zwierzęta zmiennocieplne, co oznacza, że temperatura ich ciała zależy od temperatury otoczenia. Gdy w słoneczne dni temperatura powietrza wzrasta powyżej kilku stopni Celsjusza, a podłoże zaczyna się nagrzewać, żmije opuszczają zimowe kryjówki, aby wygrzać się i uruchomić metabolizm po okresie hibernacji. Nawet jeśli w pobliżu zalega śnieg, nasłonecznione miejsca takie jak skraje lasów, polany, nasypy czy stosy gałęzi mogą osiągać temperaturę wystarczającą do krótkotrwałej aktywności tych gadów.

Coraz częstsze epizody ciepłej pogody zimą powodują, że okres spoczynku zimowego ulega skróceniu. Zmiany klimatyczne sprawiają, że dodatnie temperatury pojawiają się wcześniej niż dawniej, co sprzyja wcześniejszemu wybudzaniu się żmij. Dodatkowo samce często opuszczają kryjówki wcześniej niż samice, ponieważ przygotowują się do sezonu rozrodczego i muszą rozpocząć proces dojrzewania komórek rozrodczych. Z tego powodu pierwsze obserwacje żmij mogą mieć miejsce już pod koniec zimy.

 Czy jest niebezpieczna?

Może być. Ale nie musi  być.

W Polsce jedynym jadowitym wężem jest żmija zygzakowata. Jej aktywność wczesną wiosną koncentruje się głównie na wygrzewaniu, dlatego najczęściej można ją spotkać w miejscach dobrze nasłonecznionych. Żmije nie są zwierzętami agresywnymi i atakują wyłącznie w sytuacji zagrożenia, gdy zostaną nadepnięte, schwytane lub nie mają możliwości ucieczki. Zazwyczaj najpierw próbują się oddalić, a w ostateczności przyjmują postawę obronną.

Podczas spacerów w lasach, na łąkach i terenach podmokłych warto zachować ostrożność. Należy poruszać się wyznaczonymi ścieżkami, patrzeć pod nogi i nie wkładać rąk w gęste zarośla ani pod kamienie czy powalone pnie. Wysokie buty terenowe oraz długie spodnie zmniejszają ryzyko ukąszenia. Jeśli zauważymy żmiję, najlepiej spokojnie się oddalić i nie próbować jej przepędzać ani fotografować z bliskiej odległości.

Co zrobić gdy jednak żmija zaatakuje?

W przypadku ukąszenia należy zachować spokój i ograniczyć ruch poszkodowanej osoby, aby spowolnić rozprzestrzenianie się jadu. Kończynę, która została ukąszona, trzeba unieruchomić i ułożyć poniżej poziomu serca. Należy jak najszybciej wezwać pomoc medyczną lub udać się do najbliższego szpitala. Nie wolno nacinać rany, wysysać jadu ani zakładać opaski uciskowej. Nie powinno się również podawać alkoholu. Objawy takie jak silny ból, obrzęk, nudności, zawroty głowy czy duszność wymagają pilnej interwencji lekarskiej. Aktualne wytyczne dotyczące postępowania przy ukąszeniach publikuje między innymi Państwowa Inspekcja Sanitarna.

Większość ukąszeń żmii w Polsce ma łagodny przebieg, jednak szczególnie narażone na powikłania są dzieci, osoby starsze oraz osoby z chorobami serca. Szybka reakcja i profesjonalna pomoc medyczna znacząco zmniejszają ryzyko poważnych następstw.